Archive - 2015 - Чăваш хĕрарăмĕ

Наина Ельцина - Раççей пĕрремĕш президенчĕн тăлăх арăмĕ Николай Сванидзе, журналист:

- Маншăн Наина Иосифовна - Раççейри пĕрремĕш леди. Яланлăхах. Унран лайăхраххине, маттуртараххине, пултаруллăраххине курмастăп. Вăл лайăх воспитани илнĕ, хăйне тыткалама пĕлет, çын умĕнче вăл нихăçан та Борис Николаевич умĕнче каçăрăлса тăман.

Яланах мăшăрĕ хыçĕнчеччĕ вăл - унăн мĕлки пек. Çав вăхăтрах Наина Иосифовна нихăçан та сăрă шăши пулман. Хĕрарăм упăшкипе яланах пĕр шухăшлă пулни паллă. Борис Николаевичшăн çирĕп тылччĕ вăл. Питĕ лăпкă, питĕ ăслă.

Патшалăх пулăшăвĕ - яла аталанма

Пурнăç тути пĕтсен... Çăлтăр çӳпçи

Хаçат вуласси камăн ĕçĕ?

«Руль умĕнчи хĕрарăм пулчĕ иккен ман арăм»

Ача тетте мар, ăна ÿстерме çăмăл мар

«Автансем те авăтаççĕ пуль, чăхсем те какалаççĕ пуль»

Купăсне тăсса ярать те...

Ăнман хуняма

Пир тĕртекенрен - министра çити

Федерацин "Ялăн социаллă аталанăвĕ" программипе килĕшÿллĕн ялхуçалăх специалисчĕсене пайăррăн пулăшасси 2003 çултанпа йăлана кĕнĕ. Икĕ çул каялла унăн ячĕ улшăнчĕ те "Ял территорийĕсене 2014-2017 çулсенче тата 2020 çулчченхи тапхăрта аталантарасси" тĕллевлĕ программа пурнăçланма тытăнчĕ. Улшăнусем те пулчĕç. Сăмахран, ытти çулсенче патшалăх ял çынни çурт-йĕр тума е туянма тăкакланнă пурлăхăн 45 процентне субсиди мелĕпе саплаштарнă тăк, халĕ ку пулăшу 70 процентпа танлашать. Курăмлă çăмăллăх темелле. Калăпăр, тăватă çынран тăракан çемье 950 пин тенкĕ таран тивĕçет.

Ялсенче тăтăшах пулма тивет. Улшăнчĕ чăваш ялĕ, эх, улшăнчĕ! Çĕнетÿ тапхăрĕ пĕтерчĕ те чăваша, халĕ те тăна кĕрсе урăлса пĕтеймест вăл. Арçынсем пирки-ха сăмахăм. Çĕршыв тăруках урăх çулпа аталанма пуçласан çухалса кайрĕç вĕсем. Вăйсăрланчĕç. Пурнăç тутине çухатрĕç. Вулакан çав тапхăра лайăх астăвать пулĕ: хĕрарăмсем мăн сумкăсем сĕтĕрсе пасара çÿреме пуçларĕç. Ырăран мар, паллах, ачи-пăчине ÿстермелле-çке-ха.

Хĕрарăм шăпи упăшкаран та нумай килет.

Ялта пурăнаканăн утă уйăхĕнче ĕç мăй таранах пулин те Шупашкар районĕнчи Сархурăн хастарĕсем кÿршĕ-аршăпа пĕрле пухăнса савăнма та вăхăт тупаççĕ. Ялти чи ăста та пултаруллă хĕрарăм-водителе тупса палăртас тĕллевпе «Автоледи» конкурс ирттересси те кунта ырă йăлана кĕрсе пырать.

"Хура хыпарсемпе" паллашатăп. Кашнине вуламассерен кĕлетке тăрăх сивĕ чупать. Мĕн тери хаяр эпир - çынсем. Пурнăçа ним чухлĕ те хаклама пĕлместпĕр...

Вăрнар районĕнчи 33 çулти арçын пĕлĕшĕн пĕчĕк хĕрĕн кун-çулне татнă. Пĕлтĕрхи юпа уйăхĕн 2-мĕшĕнче хайхисем хĕрарăм хваттерĕнче эрех ĕçнĕ. Кил хуçи тантăшне ăсатма тухсан арçын унăн çулталăкри хĕрне урама илсе тухнă та асфальт çине пуçĕпе темиçе хутчен сула-сула çапнă. Йывăр сурансене пула пĕчĕкскер часах сывлама та чарăннă. Арçынна вăл йĕни килĕшмен имĕш.

"Хура вăрман варринче пурăнакан пĕр чăвашăн виçĕ ывăл пулнă. Аслине Шураç тесе чĕннĕ, вăталăххине Упи, кĕçĕннине Ури. Чăваш йăлипе аслă ывăлне чĕнсе илет те ашшĕ, йытă хыççăн утма калать: "Ăçта çитсе çăвăрлать - эсĕ та çавăнта кил-çурт çавăр!" Çапла ырă сунса çуралнă килĕнчен сĕм вăрмана кăларса ярать.

Чылай утать Шураç йытă хыççăн. Лешĕ аранах пĕр вырăнта йăва çавăрать. Шураç та çавăнтах вăрман касса кил-çурт майлаштарать. Çакăнтан пуçланса каять Шураç ялĕ. Ĕмĕрсем иртсен те çынсем ял ятне улăштармаççĕ. Шураç - тĕне кĕмен чăваш арçыннин ячĕ.

Иртнĕ эрнере Чăваш патшалăх ÿнер музейĕнче Сергей Андреевăн ĕçĕсен куравĕ уçăлчĕ.

Сăрă ăстин картинисем чăннипех те чун-чĕре хĕлĕхне хускатрĕç. Ăшăлăх, ырăлăх, чăнлăхпа килĕшÿ тапса тăрать вĕсенче.

Канаш тăрăхĕнче ăна пĕлмен çын çук та пулĕ. Ара, тăван районта иртнĕ "Раççей çăлкуçĕсем" фестивальре те Надежда Бабкинăпа пĕрле юрăсем шăрантарнă вăл. Çăлтăр чăваш арне тÿрех килĕштернĕ, унпа пĕрле сцена çинче кăмăлтанах саркаланса ташланă.